Έχετε μία ιστορία να μας πείτε από το χωριό; Θα χαρούμε πολύ να την διαβάσουμε!
Γεωγραφία & Οικιστική Δομή
Γεωγραφική Θέση
Το χωριό Λίστα είναι χτισμένο σε ορεινή περιοχή της βόρειας Ηπείρου, στις παρυφές της Μουργκάνας, σε υψόμετρο περίπου 540 μέτρων. Ανήκει γεωγραφικά στην επαρχία Φιλιατών, αλλά βρίσκεται κοντά στα ιστορικά όρια της επαρχίας Πωγωνίου. Η θέση του χαρακτηρίζεται από έντονο ανάγλυφο, με πλαγιές, χαράδρες και φυσικές ρεματιές που κατευθύνονται προς τα βόρεια και τα νότια σύνορα του χωριού.
Το χωριό περιβάλλεται από τρεις ορεινούς σχηματισμούς: τη Βελίκα, το Καστρί και τη Μουργκάνα, οι οποίοι ορίζουν και το τοπικό κλίμα και το υδρολογικό σύστημα της περιοχής. Η φυσική διαμόρφωση του εδάφους δημιουργεί ένα προστατευμένο αλλά παραγωγικό περιβάλλον, με κατάλληλες εκτάσεις για γεωργία και κτηνοτροφία.
Η Λίστα συνορεύει με τα χωριά Γλούστα, Τσαρακλιμάνη και Κουρεμάδι. Τα φυσικά της όρια καθορίζονται από ρέματα, ράχες και δασικές εκτάσεις που επί δεκαετίες λειτουργούσαν και ως διοικητικά σύνορα.
Ο κάμπος της Λίστας, που εκτείνεται βόρεια του οικισμού, φτάνει περίπου τα 1.200 στρέμματα, από τα οποία τα 800 είναι ποτιστικά. Η άρδευση γίνεται κυρίως από τον ποταμό Λαγκάβιτσα, ο οποίος πηγάζει στην περιοχή και διασχίζει τη βόρεια πλευρά του χωριού. Εκεί καλλιεργούνταν κυρίως καλαμπόκι, φασόλια, σιτηρά και τριφύλλι.
Η γεωγραφική θέση της Λίστας συνέβαλε καθοριστικά στην αυτάρκεια των κατοίκων, στη διατήρηση του παραδοσιακού τρόπου ζωής και στην αμυντική της φυσική θέση σε περιόδους ιστορικών αναταράξεων.
Μαχαλάδες και Συνοικισμοί
Η Λίστα είναι χωριό με φυσική διαίρεση σε δύο βασικούς μαχαλάδες, διαχωρισμένους από ένα μικρό ρέμα (λάκκο) που διατρέχει το χωριό από τη θέση «Κορίτες» έως το «Σέλωμα».
Ανατολικά του ρέματος βρίσκεται ο μαχαλάς που εκτείνεται προς τις πλαγιές της Βελίκας, ενώ δυτικά αναπτύσσεται ο μαχαλάς που φτάνει μέχρι την περιοχή της Παλιοφυριάς και τον ναό της Παναγίας. Αυτή η φυσική διαίρεση καθόρισε όχι μόνο τη δομή του οικισμού αλλά και την κοινωνική ζωή των κατοίκων, καθώς κάθε πλευρά είχε τις δικές της αυλές, φρέατα, εκκλησιές και μικρά μονοπάτια.
Οι συνοικισμοί ήταν οργανωμένοι γύρω από αυλές με συγγενικές οικογένειες, δημιουργώντας πυρήνες κοινωνικής συνοχής. Η διασπορά των σπιτιών ακολουθούσε τη μορφολογία του εδάφους, με τα περισσότερα να είναι χτισμένα σε λοφίσκους ή πλαγιές, προστατευμένα από τον αέρα και προσανατολισμένα στον ήλιο.
Η ύπαρξη πολλών μικρών τοπωνυμίων υποδηλώνει πως πέρα από τους δύο βασικούς μαχαλάδες, υπήρχαν και μικρότεροι οικιστικοί σχηματισμοί ή γειτονιές με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως δικά τους φρέατα, βρύσες ή ξωκλήσια.
Ρέματα, Πηγές και Υδροδότηση
Η φυσική μορφολογία της Λίστας είναι στενά συνδεδεμένη με την παρουσία ρεμάτων και πηγών, που εξυπηρετούσαν την ύδρευση και άρδευση του χωριού, αλλά και τη χάραξη των ορίων με τις γειτονικές κοινότητες.
Ρέματα
Δύο είναι τα κύρια ρέματα που διασχίζουν την περιοχή:
Το ρέμα της Λαγκαβίτσας, στα βόρεια του χωριού, λειτουργούσε ως φυσικό σύνορο με το Κουρεμάδι και σημαντική πηγή άρδευσης για τον κάμπο.
Το ρέμα του Λειβαδιώτη, νότια του χωριού, όριζε τα σύνορα με το Βαβούρι.
Ανάμεσα στους δύο μαχαλάδες, ένα μικρό ρέμα που ξεκινά από τις Κορίτσες και καταλήγει στο Σέλωμα, χώριζε φυσικά τον οικισμό και καθόριζε τη χωρική του δομή.
Πηγές
Η Λίστα διέθετε πολλές φυσικές πηγές, καθεμία με ξεχωριστό ρόλο:
Ετιά (ή Κρυσιτέρα): Κύρια πηγή ύδρευσης, στη θέση Δραγασιά, με κρύο και καθαρό νερό. Χρησιμοποιούνταν συλλογικά τους μήνες Αύγουστο–Σεπτέμβριο, με παλιά δεξαμενή.
Κορίτες (ή Καρούτσες): Πηγή κοντά στο Σέλωμα, σημείο ξεκούρασης για βοσκούς και διαβάτες από τη Λίστα και γειτονικά χωριά. Περιβάλλεται από πλατάνια που φύτεψε ο Χρήστος Παπασταύρου το 1935.
Κώτση: Βρύση που χάθηκε λόγω καθίζησης, βρισκόταν κοντά στον μαχαλά του Αγίου Προκοπίου.
Άγιος Προκόπιος: Πηγή που εξυπηρετούσε τα σχολεία, τον πανηγυρικό χώρο και μεταγενέστερα υδροδοτούσε χωριά όπως Κουρεμάδι, Λιά, Γιοουστά, Γαρδίκι κ.ά.
Φτελιά: Οικογενειακή βρύση των Σαρακαίων και Μπουρμπαίων.
Μουσταφά: Πηγή κάτω από τον Άγιο Αθανάσιο, χρησιμοποιούνταν κυρίως τον χειμώνα από κατοίκους της Παλιοφυριάς.
Εκτός από τις κοινόχρηστες πηγές, υπήρχαν και ιδιόκτητα φρέατα σε αυλές, αγρούς και βοσκοτόπια.
Ποταμός Λαγκάβιτσα
Ο ποταμός Λαγκάβιτσα πηγάζει στην περιοχή και παίζει καθοριστικό ρόλο στην άρδευση του κάμπου της Λίστας. Χαρακτηρίζεται από καθαρό, διαυγές νερό. Υπάρχουν απόψεις ότι προέρχεται από τη λίμνη Ζαραβίνας ή τις πλαγιές της Μουργκάνας, καθώς όταν μειώνεται η στάθμη της λίμνης, παρατηρείται αντίστοιχη πτώση και στη ροή του ποταμού.
Κεντρικός Ναός – Άγιος Προκόπιος
Ο κεντρικός ναός της Λίστας είναι αφιερωμένος στον Άγιο Προκόπιο. Είναι χτισμένος σε περίοπτη θέση, με πλατεία μπροστά του και αυλή που λειτουργούσε ως σημείο συνάντησης για το χωριό. Η εκκλησία υπήρξε τόπος αναφοράς, όχι μόνο για τη θρησκευτική ζωή, αλλά και για την κοινωνική συνοχή του οικισμού.
Στον χώρο γύρω από τον Άγιο Προκόπιο τελούνταν το πανηγύρι του χωριού, που συγκέντρωνε πλήθος κόσμου. Από την πηγή του ναού γινόταν η υδροδότηση των σχολείων και μετέπειτα μεταφέρθηκε νερό μέσω σωληνώσεων και σε άλλες κοινότητες.
Εξωκλήσια
Η Λίστα διέθετε πολλά εξωκλήσια, σκορπισμένα περιμετρικά του οικισμού και σε περιοχές με ιδιαίτερη ιστορική ή πνευματική σημασία. Ορισμένα από τα εξωκλήσια ήταν:
Παναγία: Στο δυτικό τμήμα του χωριού, με έντονη λατρευτική δραστηριότητα.
Άγιος Αθανάσιος: Κοντά στην πηγή Μποσταράκι.
Άγιος Γεώργιος, Άγιος Νικόλαος, Άγιος Δημήτριος, Άγιοι Απόστολοι: Σε θέσεις που εξυπηρετούσαν βοσκούς και αγρότες.
Άγιος Ιωάννης, Αγία Παρασκευή, Άγιος Ιωακείμ, Άγιος Χαράλαμπος: Παλαιότερα εξωκλήσια που διατηρούνταν ή αναστηλώθηκαν από οικογένειες.
Πολλά από τα εξωκλήσια ήταν ιδρυμένα από οικογένειες, αφιερώματα προς τιμήν αγίων ή σε ευγνωμοσύνη για θαύματα. Κάποια διατηρούνταν με δαπάνες των Λιστινών της διασποράς ή της Αδελφότητας.
Η Μονή Μακραλέξη και η σχέση της με τη Λίστα
Η Μονή Μακραλέξη, ένα από τα σημαντικότερα μοναστικά κέντρα της περιοχής, είχε ιδιαίτερη σχέση με τη Λίστα. Πολλοί κάτοικοι συμμετείχαν στις λειτουργίες και στα πανηγύρια της, ενώ μερικοί ιερείς και μοναχοί της μονής είχαν καταγωγή ή δεσμούς με το χωριό.
Κατά περιόδους, μοναχοί της Ιεράς Μονής Μακραλέξη εξυπηρετούσαν λειτουργικά τις ανάγκες των εξωκλησιών της Λίστας ή φιλοξενούσαν Λιστινούς προσκυνητές.
Θρησκευτικά ήθη και ευεργέτες
Η θρησκευτικότητα ήταν βαθιά ριζωμένη στον τρόπο ζωής των κατοίκων. Οι γιορτές των αγίων, τα ξωκλήσια, τα ταπεινά τάματα και τα κοινά πανηγύρια, αποτελούσαν μορφές έκφρασης πίστης και κοινωνικής συνύπαρξης.
Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισαν οι ευεργέτες του χωριού και ιδιαίτερα οι Αδελφότητες των Λιστινών σε Αθήνα και Αμερική. Χρηματοδότησαν την αναστήλωση ναών, την κατασκευή πανηγυρικών χώρων, την προμήθεια ιερών σκευών και την υποστήριξη των εφημέριων.
Εκπαίδευση & Σχολείο
Ίδρυση και λειτουργία σχολείου
Η ίδρυση του σχολείου στη Λίστα χρονολογείται στα τέλη του 19ου αιώνα, με επίσημη αναφορά από το 1872, όταν λειτούργησε ως κοινοτικό σχολείο αρρένων. Στεγάστηκε αρχικά σε απλό δωμάτιο κατοικίας, ενώ αργότερα μεταφέρθηκε σε κτίριο που χτίστηκε ειδικά για τον σκοπό αυτό.
Η εκπαίδευση στη Λίστα ήταν μονόπλευρη (κυρίως αρρένων) μέχρι τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, ενώ μετέπειτα λειτούργησε και μικτό σχολείο. Τα μαθήματα καλύπτονταν με έναν δάσκαλο, ο οποίος συχνά δίδασκε όλες τις τάξεις ταυτόχρονα.
Το σχολείο λειτούργησε μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του 1970, όταν η μείωση του πληθυσμού και η μετακίνηση οικογενειών προς τα αστικά κέντρα οδήγησε στο οριστικό κλείσιμο.
Ευεργέτες και υποστήριξη από Αδελφότητες
Το σχολείο υποστηρίχθηκε ουσιαστικά από τοπικούς ευεργέτες και τη Λιστινή Αδελφότητα. Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η προσφορά του:
Αναστάσιου Σκάρπα, ο οποίος χρηματοδότησε υλικά και επισκευές.
Κωνσταντίνου Τσούβαλου, που προσέφερε κληροδότημα για τη στέγαση και τη λειτουργία του σχολείου.
Οι Αδελφότητες των Λιστινών στην Αθήνα και την Αμερική διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη της εκπαίδευσης, καλύπτοντας έξοδα για βιβλία, έπιπλα, θέρμανση και υποτροφίες μαθητών που ήθελαν να συνεχίσουν τη φοίτησή τους εκτός χωριού.
Μαθητικός πληθυσμός και δράσεις
Κατά περιόδους, φοιτούσαν έως και 40–50 μαθητές, κυρίως κατά τη δεκαετία του 1930 και τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες. Παρά τις δυσκολίες (κτιριακές, οικονομικές, καιρικές), το σχολείο αποτέλεσε πυρήνα παιδείας, συγκρότησης και πολιτιστικής ανέλιξης της τοπικής κοινωνίας.
Οι μαθητές συμμετείχαν επίσης σε εκδηλώσεις, εθνικές γιορτές, εκδρομές, ενώ υπήρξαν και περιπτώσεις που συνέχισαν τις σπουδές τους σε γυμνάσια των Φιλιατών ή της Ηγουμενίτσας.
Υποδομές & Δημόσια Έργα
Η Γέφυρα Λαγκαβίτσας (ιστορία, κατασκευή, σημασία)
Η γέφυρα της Λαγκαβίτσας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα υποδομής στην ιστορία της Λίστας. Μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1950, η διέλευση προς το Κουρεμάδι, τον Λια, το Βαβούρι και τις υπόλοιπες κοινότητες της Μουργκάνας γινόταν μέσω του ρέματος με τα πόδια, γεγονός που καθιστούσε την πρόσβαση επικίνδυνη, ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες ή σε περίπτωση ασθενειών και επείγουσας ανάγκης.
Ένα τραγικό γεγονός σηματοδότησε την ανάγκη για το έργο: ο Προκόπης Καλογήρου, κάτοικος του χωριού που βοηθούσε τους περαστικούς να περάσουν το ποτάμι με τα χέρια, παρασύρθηκε και πνίγηκε. Το περιστατικό συγκλόνισε την κοινότητα και ενεργοποίησε άμεσα πρωτοβουλίες.
Η κατασκευή της γέφυρας ξεκίνησε το 1952 και ολοκληρώθηκε το 1956, χάρη στη συνεργασία και τη χρηματοδότηση της Αδελφότητας Λίστας και της Αδελφότητας Κουρεμάδιου. Πρόκειται για πέτρινη γέφυρα, ανθεκτική και λειτουργική, που άλλαξε ριζικά την καθημερινότητα των κατοίκων και διευκόλυνε τη διασύνδεση των κοινοτήτων.
Η γέφυρα δεν ήταν μόνο έργο πρακτικής ανάγκης αλλά και σύμβολο ενότητας και προόδου για την περιοχή.
Οδικό δίκτυο και σύνδεση με άλλα χωριά
Πριν την κατασκευή της γέφυρας και των μεταγενέστερων δρόμων, η Λίστα συνδεόταν με τα γύρω χωριά μέσω μονοπατιών και πεζών διαβάσεων, κυρίως προς το Κουρεμάδι, τον Λια και τα Τσαρακλημαίικα. Η απόσταση μεταφραζόταν σε ώρες πορείας, ακόμη και για βασικές ανάγκες (π.χ. γιατρό, προμήθειες, σχολείο).
Μεταπολεμικά, ξεκίνησε σταδιακά η χάραξη και συντήρηση χωματόδρομων με την υποστήριξη των Αδελφοτήτων, και ενίσχυση από τους ίδιους τους κατοίκους με προσωπική εργασία και μέσα.
Η σύνδεση με το επαρχιακό οδικό δίκτυο έγινε πιο ουσιαστική από τη δεκαετία του ’60 και μετά, επιτρέποντας την επικοινωνία με Φιλιάτες και Ηγουμενίτσα.
Άλλα έργα με τη συμβολή των Αδελφοτήτων
Η συμβολή των Αδελφοτήτων υπήρξε καθοριστική για σειρά έργων υποδομής, μεταξύ των οποίων:
Κατασκευή και συντήρηση σχολείου
Δεξαμενές ύδρευσης και σωληνώσεις
Συντήρηση εκκλησιών και εξωκλησιών
Εξοπλισμός πανηγυρικών χώρων
Διάνοιξη δρόμων πρόσβασης
Αποστολή βασικών αγαθών και ειδών πρώτης ανάγκης
Οι Αδελφότητες Λιστινών στην Αθήνα και στην Αμερική λειτούργησαν διαχρονικά ως σύνδεσμος της πατρίδας με τη διασπορά, ενισχύοντας το χωριό σε έργα ουσίας αλλά και ηθικής στήριξης.
Ιστορικά Γεγονότα
Οι Αγώνες του 1912 κατά των Τουρκαλβανών
Στις αρχές του 20ού αιώνα, η Λίστα, όπως και όλη η περιοχή της Μουργκάνας, βρέθηκε στο επίκεντρο των εντάσεων και των ένοπλων συγκρούσεων που σχετίζονταν με την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την άνοδο των εθνικών κινημάτων στα Βαλκάνια. Το 1912, με την έναρξη του Α’ Βαλκανικού Πολέμου, η περιοχή απελευθερώθηκε από τον τουρκικό ζυγό — όχι όμως χωρίς αγώνα.
Οι κάτοικοι της Λίστας συμμετείχαν ενεργά και με αυταπάρνηση στις συγκρούσεις κατά των Τουρκαλβανών, οι οποίοι είχαν απομείνει ως ισχυρές τοπικές ομάδες επιρροής και απειλής στα χωριά της Ηπείρου.
Μουχτάρηδες της Μουργκάνας
Στην περίοδο πριν την απελευθέρωση, την εξουσία στην περιοχή ασκούσαν οι λεγόμενοι μουχτάρηδες, δηλαδή διορισμένοι τοπικοί άρχοντες/προυχόντες που συνεργάζονταν με την Οθωμανική διοίκηση ή τις παραστρατιωτικές ομάδες των Τουρκαλβανών.
Οι μουχτάρηδες συχνά κατέστειλαν εξεγέρσεις, επέβαλλαν φόρους και λειτουργούσαν ως εμπόδιο στην οργανωμένη αντίσταση. Οι Λιστινοί —όπως και οι κάτοικοι άλλων χωριών της Μουργκάνας— εξεγέρθηκαν ενάντια στη δράση τους, δημιουργώντας άτυπες ομάδες αυτοάμυνας.
Βασίλειος Λέκκας, Αλέξης Δημήτρης και άλλες μορφές
Σημαντικές προσωπικότητες που ξεχώρισαν εκείνη την περίοδο:
Βασίλειος Λέκκας: Φημισμένος αγωνιστής από τη Λίστα, με ενεργό δράση κατά των Τουρκαλβανών και των μουχτάρηδων. Αναφέρεται ως ηγετική φυσιογνωμία, γενναίος και αποφασιστικός.
Αλέξης Δημήτρης: Από τους πρωτεργάτες της τοπικής άμυνας, με στρατιωτική σκέψη και οργανωτικό πνεύμα. Είχε δημιουργήσει δικό του ένοπλο σώμα από νέους της περιοχής.
Αναστάσιος Καλογήρος και Άλλοι αγωνιστές (π.χ. από τις οικογένειες Σιαφίκου, Μπόμπου, Τσούβαλου) είχαν επίσης ενεργή συμμετοχή, είτε με όπλο είτε με υλική στήριξη στους μαχητές.
Οι συγκρούσεις άφησαν πίσω τους θύματα, τραυματισμούς και περιπτώσεις δηλητηριάσεων, ενώ ο φόβος της αντεκδίκησης κυριαρχούσε για πολλά χρόνια μετά την απελευθέρωση.
Ο Αγροτικός Ξεσηκωμός 1920
Διεκδικήσεις των 16 χωριών
Στις αρχές της δεκαετίας του 1920, η Λίστα συμμετείχε μαζί με άλλα 15 χωριά της Μουργκάνας σε έναν από τους σημαντικότερους αγώνες της τοπικής κοινωνίας: τον αγροτικό ξεσηκωμό για την κατοχύρωση των δικαιωμάτων πάνω στα χωράφια και τις βοσκές που ως τότε ανήκαν σε τσιφλίκια μουσουλμάνων γαιοκτημόνων.
Τα 16 χωριά, μεταξύ αυτών και η Λίστα, διεκδίκησαν με συλλογικές κινητοποιήσεις την απαλλοτρίωση των κτημάτων των αγάδων και την παραχώρησή τους στους πραγματικούς καλλιεργητές, δηλαδή τους ίδιους τους κατοίκους. Ο αγώνας οργανώθηκε με συνέλευση και κοινό ψήφισμα, και οι ηγέτες των χωριών απευθύνθηκαν στις ελληνικές αρχές.
Οι αγάδες και οι εξώσεις
Παρά την επίσημη ενσωμάτωση της Ηπείρου στο ελληνικό κράτος μετά το 1913, πολλοί Τούρκοι αγάδες διατήρησαν την κυριότητα γαιών στις περιοχές της Θεσπρωτίας και της Μουργκάνας. Οι κάτοικοι, που είχαν καλλιεργήσει τη γη επί δεκαετίες, βρίσκονταν αντιμέτωποι με εξώσεις, διώξεις και κατασχέσεις.
Οι αγάδες, επικαλούμενοι παλαιά οθωμανικά έγγραφα και με τη στήριξη κρατικών μηχανισμών, προσπαθούσαν να διώξουν τους ντόπιους αγρότες από τα χωράφια τους. Η κατάσταση κλιμακώθηκε με επεισόδια, βίαιες συγκρούσεις και καταστροφές καλλιεργειών.
Δικαστικοί αγώνες και απώλειες
Τα χωριά, και μεταξύ αυτών η Λίστα, ξεκίνησαν μακροχρόνιους δικαστικούς αγώνες για την αναγνώριση της κατοχής και καλλιέργειας των γαιών. Παρά τις τεράστιες οικονομικές δυσκολίες, συνέχισαν τις διεκδικήσεις μέσω δικηγόρων, αναφορών και παραστάσεων στο κράτος.
Η διαδικασία κράτησε χρόνια και συνοδεύτηκε από απώλειες: μεμονωμένοι αγρότες έχασαν τα πάντα, κάποιοι καταδικάστηκαν ή φυλακίστηκαν, ενώ δεν έλειψαν και τα αντίποινα από τους γαιοκτήμονες. Ωστόσο, μέσα από αυτόν τον αγώνα διαμορφώθηκε μια συνείδηση δικαιώματος στη γη, η οποία ενίσχυσε την ενότητα των κοινοτήτων της περιοχής.
Πόλεμος του 1940
Η συμμετοχή των Λιστινών στον πόλεμο
Κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου του 1940, η Λίστα, όπως και ολόκληρη η περιοχή της Μουργκάνας, βρέθηκε κοντά στη ζώνη του μετώπου. Οι Λιστινοί συμμετείχαν μαζικά και με αυταπάρνηση στην επιστράτευση, κατατασσόμενοι στον ελληνικό στρατό αλλά και συμμετέχοντας σε υποστηρικτικά σώματα.
Αρκετοί από αυτούς υπηρέτησαν στην πρώτη γραμμή, ιδιαίτερα στα δύσβατα τμήματα της Ηπείρου, σε καιρικές συνθήκες εξαιρετικά αντίξοες και με ελλιπή εξοπλισμό. Παρά τις δυσκολίες, κανένας κάτοικος της Λίστας δεν λιποψύχησε.
Επαφή με τον Στρατηγό Κατσιμήτρο
Μετά τη λήξη του πολέμου, το χωριό πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στον στρατηγό Χαράλαμπο Κατσιμήτρο, διοικητή του Β’ Σώματος Στρατού, που είχε ηγηθεί της νίκης στο ηπειρωτικό μέτωπο. Η συνάντηση αυτή έγινε με σκοπό την εκφρασμένη ευγνωμοσύνη του χωριού για την επιτυχή πορεία του πολέμου αλλά και για την υπεράσπιση της περιοχής τους, η οποία κινδύνευε άμεσα.
Η επίσκεψη καταγράφηκε ως ιστορική στιγμή για τη Λίστα και αποτελεί ένδειξη του σεβασμού και της αναγνώρισης που έτρεφαν οι κάτοικοι προς τα πρόσωπα που οδήγησαν τον στρατό στη νίκη.
Κοινωνία & Αδελφότητα
Ρόλος των Αδελφοτήτων στην πρόοδο του χωριού
Η παρουσία και η δράση των Αδελφοτήτων των Λιστινών, τόσο στην Αθήνα όσο και στην Αμερική, αποτέλεσε βασικό πυλώνα για την πρόοδο του χωριού κατά τον 20ό αιώνα. Οι απόδημοι Λιστινοί, αν και ζούσαν μακριά από την ιδιαίτερη πατρίδα τους, διατήρησαν στενό δεσμό με τη Λίστα και έδρασαν συλλογικά για την ενίσχυσή της.
Οι Αδελφότητες λειτουργούσαν με καταστατικό, διοικητικά συμβούλια και ταμείο, ενώ ανέπτυσσαν πλούσια δράση που ξεπερνούσε τις τυπικές φιλανθρωπίες και είχε ουσιαστικό αναπτυξιακό χαρακτήρα.
Συνεισφορά σε έργα, παιδεία και κοινωνική συνοχή
Η συνεισφορά τους εκτείνεται σε όλους τους τομείς της ζωής του χωριού:
Παιδεία: Χρηματοδότησαν την ανέγερση και τη λειτουργία του σχολείου, την αγορά σχολικών ειδών, την κάλυψη μισθών δασκάλων και τις υποτροφίες μαθητών.
Υγεία & Κοινωνική πρόνοια: Έστελναν φάρμακα, βασικά αγαθά και ενίσχυαν οικονομικά οικογένειες σε ανάγκη.
Ύδρευση: Βοήθησαν στην κατασκευή δεξαμενών, σωληνώσεων και στη μεταφορά νερού σε δύσκολες εποχές.
Λατρευτική ζωή: Χρηματοδότησαν την αναστήλωση του ναού του Αγίου Προκοπίου, την ανακαίνιση εξωκλησιών, καθώς και πανηγυρικούς χώρους.
Υποδομές: Συμμετείχαν στην κατασκευή της γέφυρας Λαγκαβίτσας, δρόμων και άλλων δημοσίων έργων.
Πολιτισμός & ταυτότητα: Συγκέντρωναν και διατηρούσαν την προφορική ιστορία, οργανώνοντας συναντήσεις και εκδηλώσεις επανασύνδεσης.
Χάρη σε αυτές τις δράσεις, η Αδελφότητα έγινε συνδετικός κρίκος μεταξύ των ντόπιων και των αποδήμων, κρατώντας ζωντανή την ιδέα της κοινότητας ακόμη και όταν οι κάτοικοι λιγόστεψαν.
Συνεργασία με άλλα χωριά της Μουργκάνας
Σε πολλές περιπτώσεις, οι Λιστινές Αδελφότητες συνεργάστηκαν με τις αντίστοιχες άλλων χωριών της Μουργκάνας (όπως Κουρεμάδι, Βαβούρι, Λιά) για την επίτευξη κοινών στόχων.
Κορυφαίο παράδειγμα αποτελεί η κοινή κατασκευή της γέφυρας της Λαγκαβίτσας (1952–1956), σε συνεργασία με την Αδελφότητα Κουρεμάδιου.
Σε περιόδους δυσκολιών ή φυσικών καταστροφών, οργανώθηκαν αποστολές βοήθειας, ενώ ανταλλάσσονταν γνώσεις και μέσα.
Στις μέρες μας, αυτή η παρακαταθήκη συνεργασίας συνεχίζεται μέσα από κοινές πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως η Λαϊκή Βραδιά της Μουργκάνας.
Όλο το ιστορικό, γεωγραφικό και λαογραφικό υλικό που παρουσιάστηκε στις παραπάνω ενότητες βασίζεται στο βιβλίο:
«Εκεί Ψηλά στη Μουργκάνα – Λίστα και Λιστινοί, 19ος και 20ός αιώνας»
✍️ Συγγραφέας: Δημήτρης Σιαφίκος
Ευχαριστούμε θερμά τον συγγραφέα για τη βαθιά του έρευνα και την πολύτιμη προσφορά του στη διατήρηση της μνήμης του χωριού μας.
Το έργο του αποτελεί θεμέλιο γνώσης για τις επόμενες γενιές και πυξίδα για όλους όσους κρατούν δεσμούς με τη Λίστα, την ιστορία και τους ανθρώπους της.